آن ها سانسور را در سینمای ایران را بی اثر می کنند
▲ Bild: Vahid Alvandifars film Snake Milkers and the Miserable Lady (2025).
نسل تازهای از فیلمسازان سانسور و در نتیجه رژیم را به چالش میکشند. سینما در ایران مدتهاست در وضعیتی پیچیده با حمایت دولتی و محدودیتهای سختگیرانه زیسته است. بابک پرهام، تهیهکننده، در میانهی این تحول قرار دارد.
«سر همهی پسرها کلاهگیس گذاشتیم و وانمود کردیم که دخترها هم همه کلاهگیس دارند.»
«یعنی چون موی طبیعی نیست اشکالی ندارد؟»
«دقیقاً. قبلاً هم بعضیها این کار را کردهاند و جواب داده. و اگر حکومت باز هم اشکال بگیرد وانمود میکنیم متوجه نبودهایم و میگوییم آه ببخشید و از این حرفها.»
مشغول گفتگو دربارهی فیلمبرداری Snake Milkers and the Miserable Lady با بابک پرهام تهیهکنندهی فیلم و خبرنگار سوئدی ـ ایرانی هستیم. این فیلم بلند داستانی است که تم کوییر دارد مخفیانه در ایران ساخته شده و برای اولین بار در ماه ژانویهی ۲۰۲۵ در جشنوارهی فیلم روتردام اکران شد. این فیلم یکی از چندین فیلمی است که بابک پرهام اخیراً بدون مجوز در ایران تهیه کرده و در جشنوارههای بزرگ اروپا به نمایش درآمدهاند. فیلم Snake Milkers and the Miserable Lady برای اولین باردر سال ۲۰۲۶ در روتردام اکران خواهد شد و فیلم 1001 Frames که برای اولین بار در برلیانه اکران شد جایزهی بهترین فیلم جشنوارهی فیلم تسالونیکی را به خود تعلق داد.
او این فیلمها را از راه دور تهیه کرده و نام او مختصرا، فقط بهعنوان تهیهکنندهی اجرایی، ذکر میشود. در دنیای فیلم این عنوان میتواند معنیهای مختلفی، از سرمایهگذاری مالی تا نوعی نقش راهنما داشته باشد. برجسته نکردن نام او یک اقدام امنیتی است. طبق قانونی که اخیراً در ایران وضع شده تولید محتوای رسانهای و فیلم با سرمایهی خارجی ممنوع و مجازات آن تا سقف یک سال زندان است. بابک برای این ساختن این فیلمها پولی از منابع سوئدی نگرفته اما برای کسانی که در ایران با او همکاری میکنند ارتباط با یک تهیهکنندهی سوئدی میتواند مشکوک تلقی شود.
رعایت جانب احتیاط بیدلیل نیست. در اول دسامبر ۲۰۲۵، جعفر پناهی، کارگردان ایرانی، در طی تور جهانی فیلم جدیدش،یک تصادف ساده، در غیاب به زندان محکوم شد. پناهی، پس از آنکه در طی بیش از یک دهه در حصر خانگی به سر برده بود، بهمحض آزادی، فیلمی ساخت که نه تنها بسیاری از بازیگران زن آن بدون حجاب هستند، بلکه دربارهی شکنجه در زندانهای حکومت نیز صحبت میکنند. وقتی این فیلم در ماه مه ۲۰۲۵ نخل طلای کن را برد، دیگر نمیشد آن را نادیده گرفت.
بابک میگوید: «او یکی از شناختهشدهترین کارگردانهای فیلم کشور است و مدام قوانین را زیر پا میگذارد. نادیده گرفتن سانسور البته برای کسانی که در حوزهی فرهنگ فعالیت دارند، و شاید بهویژه فعالان حوزهی فیلم، امروزه دیگر امری عادی شده است، علیرغم آنکه این کار مجازاتهای متفاوتی را در بر دارد.
آنچه گفته شد شاید تصویری از کشوری با صنعت فیلمسازیِ عقبمانده و تحتِ فشار به دست دهد، اما کسی که سینمای ایران را دنبال کرده باشد میداند که موضوع پیچیدهتر است. پس از انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ حمایتهای دولتی و برنامههای توسعهی محلی به تبدیل شدن ایران به یکی از کشورهای مهم فیلمساز کمک کرده است. در عین حال، فیلمها زیر نظرِ نهاد سانسور کشور ـ نهادی که مجوز فیلمبرداری را صادر میکند ـ ملزم به رعایت قوانین سختگیرانه و محافظهکارانه بودهاند. برخی حتی بر این باورند که همین وضعیتِ ضد و نقیض، که در آن حمایت و محدودیتهای شدید همزمان اعمال میشوند، به سینمای ایران رنگوبویی ویژه از لحاظ هنری داده است. بسیاری از مسايلی که نمیتوانند آشکارا گفته شوند ناگزیر از طریق زبانِ نمادین و استعارهها بیان میشوند.
هر کسی که، مثل پناهی، بدون مجوز در ایران فیلمبرداری کند، خطر بازداشت توسط پلیس را، که مرتب هم اتفاق میافتد، به جان میخرد. مصادرهی دوربینها و تجهیزات دیگر یکی از مجازاتهای رایج است و یکی از مؤثرترین روشها برای متوقف ساختن تولید فیلم به شمار میآید. اجارهی گران تجهیزات پس از مصادره نیز باید پرداخت شود، و این بدان معناست که پروژهها حتی وقتی امکان فیلمبرداری ندارند هم از نظر مالی ضربه میخورند.
فیلمساز بابک پرهام
بابک از ترفندهای گوناگونی نام میبرد که عوامل سینما در ایران، برای ساختن فیلم و تضمین امنیت همه تا حد امکان، به کار گرفته و توسعه دادهاند. او نمیخواهد من بعضی از این ترفندها را بازگویی کنم، چون ممکن است باعث شود دفعهی بعد دیگر کارآمد نباشند. از ترفندهایی که کمتر به چشم میآیند اما مهم هستند، گفتگو دربارهی خطرهای کار و آمادگی است.
بابک با یک تهیهکنندهی محلی، که از سالها پیش با او آشناست، همکاری میکند. او در همهی پروژهها حضور دارد و بخش زیادی از کارهای عملی را مدیریت میکند. نقش خود بابک بیشتر هماهنگکننده است. او عوامل تولید را با هم در ارتباط میگذارد، فیلمنامهها را ارزیابی میکند، روند فیلمبرداری را هدایت میکند و با پخشکنندگان و جشنوارهها در تماس است.
«صبر کن!»
بابک تلفنش را درمیآورد، صفحهی گوشیاش پر از چت با تهیهکنندهی محلی است و فقط گاهی پیامهایی از شمارههای دیگر دیده میشود. او میخندد و میگوید:
«میبینی، با او بیشتر از خانوادهی خودم در ارتباطم.»
چند تن از کارگردانها فیلماولی هستند و اغلب با بازیگران آشنای خود در ارتباط هستند. آنها با اینکه درخواست مجوز برای فیلمبرداری اجباری است اقدام به اینکار نمیکنند. آنها تلاش میکنند فیلمبرداریها را تا حد ممکن در مکانهای دورافتاده انجام دهند.
آنها برای فیلمبرداری Sunshine Express توانستند یک واگن قطار را از جنوب ایران به تهران منتقل کنند و بعد آن را مخفیانه به یک انبار بزرگ در یک منطقهی صنعتی ببرند. در نزدیکی آنجا یک ضبط تلویزیونی در جریان بود و در پوشش آن توانستند بازیگران را بدون جلب توجه دیگران به آنجا ببرند. همهی صحنهها داخل همان واگن فیلمبرداری شد و حتی فیلمنامه هم با این شرایط خاص تطبیق داده شد.
ـ ما هر کاری از دستمان برمیآید انجام میدهیم تا بتوانیم در ایران کار کنیم، با اینکه شرایط واقعاً غیرمنطقی و مسخره است. میشود در یک کافه نشست، مثل من و تو که الان اینجا نشستهایم، اما قوانین متعلق به قرون وسطی هستند و ممکن است آدم را به جرم جادوگری محکوم کنند.
فیلم 1001 Frames بر اساس روایتهای واقعی بازیگران زن در ایران و در پی جنبش میتو ساخته شده است. در این فیلم یک کارگردان مشهور قصد دارد هزار و یک شب را فیلمبرداری کند و برای این کار بیشتر از زنان جوان امتحان بازیگری میگیرد. آسیبپذیری بازیگران خیلی زود آشکار میشود.
«قالب این کار بسیار عملی بود.کل فیلم را میشد در یک استودیو گرفت و برای همین آن دفعه خیلی نگران نداشتن مجوز نبودیم.»
اما فیلمبرداریها همیشه به این آسانی پیش نمیرود. اخیراً بابک ارتباطش را با گروهی از دست داده که در وسط فیلمبرداری یک فیلم با تم الجیبیتیکیو بودند.
«گروههای چت مشترک داشتیم، اما حالا همه از نوشتن دست کشیدهاند. خودم هم جرات نمیکنم به آنها پیام بدهم، چون نمیدانم تلفنها آنها الان دست چه کسی است.»
فیلم «سانشاین اکسپرس» امیرعلی نوایی
حکومت تلاش میکند فیلمهایی را که توقیف نمیشوند کنترل کند و هر جا بتواند خبرچین میکارد. بابک حدس میزند که در آن فیلمبرداری متوقفشده هم همین اتفاق افتاده باشد. مقامها، در عین حال، اغلب برخوردی دوگانه با فیلمهای موفق دارند. وقتی فیلم 1001 Frames بهعنوان بهترین فیلم جشنوارهی تسالونیکی انتخاب شد، رسانههای نزدیک به حکومت مثل Tehran Times این موفقیت را گزارش کردند، بدون اینکه به نداشتن مجوز و یا بیحجابی زنان بازیگر اشاره کنند.
در ایران تحولات مربوط به مجوز با سرعتی بسیار زیاد پیش رفته و به محور اصلی کشمکش بر سر اینکه چه فیلمی میتواند ساخته و نمایش داده شود تبدیل شده است.
«حتی تا شش ماه پیش تقریباً همه به دنبال گرفتن مجوز بودند، حتی برای فیلمهایی که بعداً در خارج از کشور به عنوان غیرقانونی عرضه میشدند. اما حالا خیلیها دیگر این کار را نمیکنند.»
در خارج از کشور انتظارها ممکن است غالباً برعکس باشد. عناصرِ انتقادی از حکومت به حساب نقطهی قوت فیلم گذاشته میشود، در عین حال که همین موضوع ممکن است سازندهی فیلم را مظنون به وفاداری به حکومت کند. اما تشخیص اینکه چه کسی چه جایگاهی دارد، در عمل، معمولاً به این سادگی نیست.
قبلاً بیشتر فیلمسازان ایرانی برای اینکه بتوانند فیلمهایشان را از تلویزیون و سینمای ایران پخش کنند مجبور بودند مصالحه کنند و زیر بار قواعد سانسور بروند. اما حالا تعدادِ تماشاگران سینما در ایران، همانند بخشهای بزرگی از جهان، کاهش یافته. عرضهی سرویسهای استریم نیز بهشدت افزایش پیدا کرده و امکان دسترسی به مخاطب داخلی از طریق پلتفرمهای خارجی و تأمین مالی فیلم از این راه فراهم شده. در پیِ این روند، بسیاری به این نتیجه رسیدهاند که منطقیتر است فیلمها را، بدون محدودیتهایی که گرفتن مجوز به همراه دارد، همانطوری که خودشان از اول میخواستهاند بسازند. این روند به این معناست که موج تازهی فیلمسازیِ غیرقانونی فقط به فیلمهای مستقلِ کوچک محدود نمیشود.
«درست است که خیلیها میخواهند با فیلمهایشان اعتراض کنند و بعضیها فقط میخواهند فیلم بسازند. اما چون حکومت همهی شئونات زندگی را قبضه کرده و میخواهد همهچیز را کنترل کند، ساختن یک فیلم بدون مجوز تقریباً بهطور خودکار به کنشی انتقادی علیه حکومت تبدیل میشود.»
امور مربوط به حجاب اجباری هم به همین شکل دارد از دست حکومت در میرود. یکی از چیزهایی که واکنش خیلیها را پس از دیدن فیلم یک تصادف ساده برانگیخت، آزادانه نشان دادن زنانِ بیحجاب، حتی در صحنههایی بیرون از خانه، بود. در این مورد اما این فیلم اولین و حتی پیگیرترین فیلم نبود. در فیلمهایی که بابک تهیه میکند، و در آثار مستقل مشابه، تعداد زنانی که موهایشان را میپوشانند اندک هستند.
«این یک دادوستد است. خیلی از فیلمسازان جوان فیلمسازی را از پناهی و دیگر فیلمسازان قدیمی، که فیلمهای بسیار خوبی ساختهاند، یاد گرفتهاند. اما قدیمیها نتوانستهاند یا جرأت نکردهاند از اجبارِ حجاب عبور کنند. حالا بزرگترها هم از جوانترها الهام گرفتهاند و جرأت میکنند فیلمهایی با بازیگران زن بیحجاب بسازند.»
جعفر پناهی گفته است که با وجودِ حکم زندانی که در انتظارش است به ایران باز خواهد گشت.
بابک، که اعضای خانوادهاش هم در سوئد و هم در ایران هستند، از پیش از آغاز اعتراضات گسترده در سال ۲۰۲۲، به ایران نرفته است. اما او چند پروژه در دست دارد و قصد دارد آنها را، مثل گذشته، به سرانجام برساند.
«در ایران هیچوقت نمیشود با قطعیت حرفی زد. سرعت تغییرات خیلی بالاست. آنچه که امروز جواب میدهد ممکن است فردا ناگهان مجازات حکم اعدام در برداشته باشد.»
____________________
پس از انجام این مصاحبه، بار دیگر اعتراضهای گستردهای سراسر ایران را فرا گرفت. تظاهرات نخست عمدتاً علیه وضعیت اقتصادی بود، اما بهتدریج هرچه بیشتر متوجه حاکمیت نیز شد.
علیرضا نقوی • 2024-12-06
درست وقتی علیرضا نقوی زبان سوئدی را یاد گرفت و مدرسه را تمام کرد، مجبور به ترک سوئد شد و به فرانسه رفت و در آنجا اقامت گرفت. اما سال ها بعد یک پیام از سوئد دریافت کرد. داستان او را در مورد معنای خانه در نشریه لیکتان بخوانید
بیشتر بخوانید →
غزل حاتمی • 2024-08-27
غزال حاتمی میخواست فرزندانش را دو زبانه تربیت کند ، اما باور نادرستی که میگفت چندزبانی به رشد زبانی آسیب میزند، تقریباً او را از این تصمیم بازداشته بود. امروزه او به دیدگاهی متعادلتر نسبت به چندزبانی دست یافته است.
بیشتر بخوانید →
علیرضا نقوی • 2024-06-04
سید حسین حسینی یک و رپر اهل افغانستان است اما درست زمانی که حرفه اش قرار بود شکل جدیدی تری به خودش بگیرد، طالبان کشور را تصرف کرد. علیرضا نقوی، که نیز اصالت افغانستانی دارد، با او دیدار کرده و درباره گریز و زندگی با او گفتگو کرده است.
بیشتر بخوانید →
▲ Bild: Vahid Alvandifars film Snake Milkers and the Miserable Lady (2025).
En ny generation filmare utmanar censurens grepp, och därigenom regimen. Filmbranschen i Iran har länge fått hantera en komplex situation, där statligt stöd och strikta begränsningar går hand i hand. Producenten Babak Parham befinner sig mitt i utvecklingen.
– Vi satte peruker på alla killarna, och så låtsades vi att alla tjejerna också hade peruker. Räknas det inte då, för att det inte är riktigt hår? – Precis, andra har gjort så förr och det har funkat. Och om regimen skulle säga att det ändå inte är okej så får vi låtsas att vi inte fattade det, ”åh sorry” och så vidare.
Babak Parham är en svensk-iransk filmproducent och journalist, och vi pratar om inspelningen av filmen Sunshine Express, som spelats in i hemlighet i Iran, och som hade premiär på Rotterdams filmfestival i januari 2025. Filmer är en av flera han nyligen producerat i Iran, utan tillstånd, och som fått premiär på stora festivaler i Europa. Två av de andra är Snake Milkers and the Miserable Lady och 1001 Frames som hade premiär på Berlinale och vann priset för bästa film på filmfestivalen i Thessaloniki.
Arbetet har skett på distans, och hans namn nämns bara i förbigående, som exekutiv producent. I filmvärlden kan den titeln betyda lite vad som helst, från att man investerat pengar i filmen till något slags mentorskap. Det är en säkerhetsåtgärd att inte betona hans medverkan mer. Nyligen införde Iran ett förbud mot att göra media och film med utländska pengar, där straffet är fängelse i upp till ett år. Och även om Babak inte fått svenska pengar för att göra filmerna kan redan kontakten med en svensk producent vara misstänkt.
Det finns anledning att vara försiktig. Den första december i år dömdes den iranske regissören Jafar Panahi till fängelse i sin frånvaro, medan han var på världsturné med sin nya film Det var bara en olycka. Panahi – som suttit i husarrest i mer än ett decennium – hade så snart han släpptes fri spelat in film i hemlighet, en film där inte bara många skådespelare saknar slöja, utan som också berör tortyr i regimens fängelser. Och när den vann Guldpalmen i Cannes i maj gick den inte längre att ignorera.
– Han är en av landets mest kända regissörer, och han bryter hela tiden mot reglerna. Nu är det nästan normaliserat att kulturarbetare, och kanske särskilt filmarbetare, ignorerar censuren, även om det innebär olika former av straff, säger Babak.
Det här kanske ger bilden av ett land med en outvecklad, förtryckt filmindustri, men den som följt iransk film vet att bilden är mer komplex än så. Sedan den islamska revolutionen 1979 har statliga stöd och lokala utvecklingsprogram bidragit till att göra Iran till ett stort filmland. Samtidigt har filmerna underkastats strikta, konservativa regler av landets censurmyndighet, som är den som utfärdar tillstånd för att filma. Vissa menar till och med att denna paradoxala situation, där stöd och hårda begränsningar går hand i hand, har bidragit till att ge iransk film en särskilt konstnärlig prägel, där saker inte kan sägas rätt ut, utan måste behandlas genom symbolspråk och metaforer.
Men den som likt Panahi spelar in film utan tillstånd riskerar att gripas av polis, vilket också händer regelbundet. Det är även vanligt att kameror och annan utrustning beslagtas, vilket är ett av de mer effektiva sätten att stoppa en filmproduktion. Hyran för utrustningen är dyr och måste betalas även när den är tagen i beslag, vilket innebär att inspelningarna blöder pengar trots att man inte kan fortsätta att filma.
Bild: Babak Parham, producent och filmskapare.
Babak berättar om olika strategier som filmarbetare i Iran utvecklar för att alls kunna filma, och för att i möjligaste mån garantera allas säkerhet. Vissa av dem vill han inte att jag för vidare, det skulle kunna innebära att de inte fungerar nästa gång. Bland de mindre spektakulära, men viktiga, finns sådant som att kommunicera kring risker och vara förberedd.
Själv arbetar han med en producent på plats, en person han känner sedan länge, som är med i alla projekten och sköter mycket av det praktiska. Babaks egen roll är mer övergripande, han knyter ihop de olika aktörerna i produktionen, bedömer manus, vägleder inspelningar och har kontakt med distributörer och festivaler.
– Vänta!
Babak plockar fram sin telefon där det är sida upp och sida ner med chattrådar till den lokala producenten, någon enstaka gång avbrutet av ett annat nummer. Han skrattar och säger:
– Du ser, jag kommunicerar mer med honom än med min egen familj.
Några av regissörerna är debutanter och ofta har de egna skådespelarkontakter. De söker aldrig tillstånd för att filma, trots att det är obligatoriskt. Inspelningarna försöker de göra på så avskilda platser som möjligt.
Till Sunshine Express lyckades de frakta en järnvägsvagn från södra Iran till Teheran, och smugglade sedan in den i en stor lagerlokal i ett industriområde. I lokalen bredvid pågick en tv-inspelning och i skydd av den kunde de ta dit skådespelare utan att det märktes. Alla scener spelades in i vagnen, och även manus anpassades till de speciella förutsättningarna.
– Vi gör vad vi kan för att kunna arbeta i Iran, trots en situation som faktiskt är helt absurd. Man kan sitta på ett kafé som vi två gör nu, det ser precis likadant ut. Men samtidigt är lagarna från medeltiden, du kan bli dömd för häxeri.
1001 Frames bygger på verkliga berättelser från kvinnliga skådespelare i Iran i kölvattnet på metoo. I filmen ska en berömd regissör filmatisera Tusen och en natt och håller auditions för i huvudsak unga kvinnor. Snart blir skådespelarnas utsatthet tydlig.
– Det var ett väldigt praktiskt format, hela filmen gick att spela in i en studio så den gången var vi inte så stressade över det här med att vi inte hade tillstånd.
Alla inspelningar går inte lika smärtfritt. Nyss förlorade Babak kontakten med ett team som är mitt uppe i inspelningen av en film med queera undertoner.
– Vi hade gemensamma chatgrupper men nu har alla slutat att skriva där. Jag vågar inte heller skriva till dem för jag vet inte vem som har telefonerna.
Bild: Amirali Navaees film Sunshine Express (2025).
Regimen försöker kontrollera de filmer som de inte stoppar, och planterar informatörer där de kan. Babak misstänker att det var vad som hände vid den inställda inspelningen. Samtidigt har myndigheterna ofta en kluven inställning till filmer som blir framgångsrika. Så när 1001 Frames blev utsedd till bästa film på filmfestivalen i Thessaloniki rapporterade regimtrogna medier som Tehran Times om utmärkelsen, utan att nämna att filmen spelats in utan tillstånd eller att i princip inga kvinnor bär slöja i den.
Just det där tillståndet från censurmyndigheten har kommit att bli centralt i kampen om vad som får spelas in och visas i Iran, och utvecklingen har gått extremt snabbt.
– Så sent som för sex månader sen sökte nästan alla tillstånd, även för filmer som senare lanserades utomlands som illegala. Nu är det många som inte gör det längre.
Utomlands kan förväntningarna ofta vara de motsatta, regimkritiska inslag blir i stället en styrka för filmen, medan det kan ligga filmskaparen i fatet att bli sedd som regimtrogen. Men riktigt så enkelt är det sällan att avgöra vem som är vad.
Tidigare var de flesta iranska filmskapare helt beroende av att få visa sina filmer på iransk tv och bio, och var tvungna att kompromissa och underkasta sig censurreglerna. Nu har antalet biobesök sjunkit i Iran, precis som i stora delar av världen, samtidigt som utbudet av streamingtjänster har exploderat, och det blivit möjligt att nå en inhemsk publik via utländska plattformar och på så vis finansiera filmen. I takt med det har många kommit fram till att det är mer rationellt att göra film som de själva vill, utan de begränsningar som ett tillstånd innebär. Det i sin tur innebär att den nya vågen av illegal film inte bara består av independentfilmer.
– Visst vill många protestera med sina filmer. Andra vill bara göra film. Men eftersom regimen har tagit över hela livet och vill styra allt, så blir det nästan automatiskt regimkritiskt att göra en film utan att ha tillstånd.
På samma sätt håller utvecklingen vad det gäller slöjtvånget på att gå regimen ur händerna. En av de saker som många reagerade på i Det var bara en olycka var hur fritt den visade kvinnor utan slöja, även i scener utanför hemmet. Men filmen var inte först med det och inte den mest konsekventa. I de filmer Babak producerar och i andra liknande indiefilmer är det få kvinnor som täcker håret.
– Det är ett utbyte. Många yngre filmare har lärt sig att göra film av Panahi och andra äldre filmskapare, som har gjort väldigt bra filmer, men inte kunnat eller vågat bryta mot slöjtvånget. Nu har de äldre också inspirerats av de yngre och vågat börja göra filmer utan slöja.
Jafar Panahi har sagt att han, trots att han har en fängelsedom hängande över sig, kommer att återvända hem.
Babak, som har familj både i Sverige och Iran, har inte varit i hemlandet sedan 2022, precis innan de stora protesterna inleddes. Men han har flera projekt på gång och han tänker slutföra dem, på liknande sätt som tidigare.
– Förhoppningsvis ja, men det går aldrig att veta säkert i Iran. Saker kan ändras så snabbt, det kanske funkar idag, men imorgon är det plötsligt dödsstraff för det.
____________________
Efter att den här intervjun gjordes har ännu en gång kraftiga protester brutit ut i Iran, inledningsvis främst mot den ekonomiska situationen, men efter hand även allt mer även mot styret.
Lars Lovén • 2026-01-07 Lars Lovén är chefredaktör och ansvarig utgivare för Lyktan.
Ahmad Azzam • 2025-12-31
Räcker förnuftet för att förstå existentiella upplevelser? I en essä inspirerad av klassiska sufiska skrifter undersöker Ahmad Azzam den sufiska idén om kunskap som ett försök att överskrida rationalitetens begränsningar, och lyssna på det levda snarare än det sagda.
Läs mer →
Joseph R. Kafuka • 2025-12-30
För tre år sedan blev swahili det första inhemska afrikanska språket att bli arbetsspråk I Afrikanska unionen. Här berättar Joseph Kafuka om språkets uppkomst och om hur arabiskan kom forma det.
Läs mer →
Annakaisa Suni • 2025-12-16
Alla tonåringar i Finland måste läsa svenska – men många hör aldrig språket utanför skolan och ser ingen nytta med studierna. Annakaisa Suni har pratat med svensklärare i sina gamla hembygder om hur de motiverar sina elever.
Läs mer →
